Collection Title: Llan

Provider: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 8 Next Last
Full Screen
3 articles on this page
CWRS Y RHYFEL

CWRS Y RHYFEL. ADOLYGIAD YR WYTHNOS. t CYNLLWYNION NEWYDD GERMANI. YSTYR i, ANIBYNIAFTH POLAND. CAMGYMERIAD iltORLYS PRYDAIN DATGUDDIO BRADWRIAETI-I GROEG. DATBLYGIAD SEFYLLFA RWMANIA. Wythnos ryfedd yn hanes Cwrs y Rhyfel a fu yr wythnos aeth heibio; wythnos y rhaid iddi effeithio ar ddat; blygiad dyfodol yr Ymgyrch Mawr. Ynddi y dangoswyd nerth a gwendid y gelyn; ynddi y gwelwyd Germani ar ei goreu ac ar ei gwaethaf; ei beiddgarwch -ali ohyfrwystra. ADGYFODI BRENHINIAETH POLAND. I'r neb a wyr am hanes gorffenol teyrn- aeoedd y Cyfandir hysbys yw y bodolai, er's tua chwech ugain mlynedd yn ol, deyrnas na welir mo'i henw ar lechres brenhiniaethau Ewrop heddyw. Teyrnaa Poland ydoedd, ac ymiestynai o For y Baltic yn y gogledd ar draws canol Ewrop hyd fynyddoedd Carpathia yn y de, gan wahanu Rwsia ar y dwyrain oddiwrtb Germani ac Awstria ar y gorllowin iddi. Ar diriogaeth yr hen deyrnas hanes- yddol yua. y mae y brwydrau mawr rhwng Rwsia a'i gelynion. Germaniac Awstria, wedi bod yn cael eu hymladd yn y rhyfel preeeno]. Dinasoedd Poland gynt yw y dinasoedds y mae e.u henwau yn adnab- yddus i bawb sydd wedi dilyn Cwrs "y Rhyfel—Warsaw, Lemberg, Brest Li- towsk, Kovel, Lutzk Wilna, Pousk, Niusk, Divinsk, Poland a'u pia oil. Difodwyd y deyrnas yn mlynyddoedd plaf y ganrif cyn v ddiweddaf, a'i lie ymhlith teyrnasoedd Ewrop nid edwyn ddim o honi mwy-hyd yr wythnos ddi- weddaf, pryd y penderfvnodd y Caisar, o 1 rasltonrwydd a'i ofal mawr am genhedloodd bychain gorthrymedig, ei hadgyfodi uri- waith eto 1 Y TRI LLEIDR MAWR. Er mwyn deall mawredd gras y Caisar. a'r fraint a estynir ganddo i'r Pwyliaid drwy adgyfodi Teyrnas 'Poland o'i bedd, jihaid cofio fod tri lleidr mawr wedi ys- peilio'r Pwyliaid o'u Brenin, o'u Teyrnas, o'u Hanibyniaeth, ac o'u Rhyddid yn niwedd y 18fed ganrif. Y lladron hyn oed.dent Rwsia, Prwsia, ac Awstria, y rhai a gytunasant i ranu holl wlad Poland oyd- Tk^?n y'dyddi"1 >7 oedil Rwsia jsvmaint HadroMS &g ydy™ Ctenmmi « Srialwddy*, ac er Tw parygl a cholled iddi heddyw bu Haw garmea Rwsia yn drwtn. ar y ^y iai o ddyddiau olaf y ganrif ymron hyd y dydd heddyw. IWERDjDON RWSIA Meiwn gair Iwerddon RwBia a, fu Poland ar hyd yr oesoedd—ond fod J Tsar yn drymach nag y bu eiddo Pryciaan ar y Werddon er dyddiau Harrr'r Ai Teg yw ycbwianegu fod gormes Germani ac Awstria ar y Pwyliaid a gynhwysid yn eu "gymerodraethjau hwythau yn hafal i ormeo Rwsia ar ei Phwyliaid hithau. ]Kwy aiddgar na dyhead y Werddon am Ymrcolaeth a fu dyhead Poland am ad- øøfydlu ei theyraae; fel y brefa yr hydd J^yr afonydd dyfroedd y blysia y Pwyl- iaid am yr anibyniaeth a gollaeant dros olrw^sh ugain mlynedd y »ol- aTW wele'r Caisar o'i ras, 01 Vwfm-i at y gorthrymedig, yn cy- tvEJd fod Poland tollach i g«l e, ^'oTllwch, SSdEwrop, «i BrenlT1 °1 l,elW°

CWRS Y RHYFEL

yw Rhyddhawr y Caethion! PWY A RYDDHAWYD? Eto, cyn dyrchafu ohonom glodydd y Caisar, da fydd i ni ohwilio dipyn yn fanylach i'r hanes. Fel y gwelwyd uchod rhianwyd Poland rhwng y tri lleidr, Rwsia, Germani, ac Awstria. Nid yw'r Caisar yn adfer eu gwlad i neb ond y Pwyliaid sydd o dan lywodr- aeth Rwsia. Ceidw y tir a'r bobl a ys- peiliwyd gan Germani ac Awstria yn ddarostyngedig i awdurdod yr ymherodr- aethau hyny fel cynt. Caeth oeddent gynt, caeth fyddanti eito. Y rhan o'r hen deyrnas sydd o dan lywodnaeth Rwsia yn unig a gyhoeddir gan y Oaisar heddyw yn rhydd, ac a ad-' gyfodir i fod yn Deyrnas. Oaiff y rhan bono o Poland ei gwneyd yn frenhiniaeth, a Thywysog Germanaidd, y Tywysog Leopold o Bavaria, a fydd ei Br,em'n I Yn y goleuni yna gwelir nad yw gweith- red y Caisar lawn mor haelionus ag yr yni- ddengys ar yr olwg gyntaf. Y cwbl a wna, mewn gwirionedd, yw yspedlio Rwsia, a throaglwyddo Poland yn eiddo Ger- Mani! PAHAM Y GWNAED POLAND YN DEYRNAS. Sicr yw mai nid o rosturi tuag at y Pwyliaid gorthyrmedig, nac o gariad at rydaid y oyhoeddodd y Caisar Poland yn deyrnas unwaith eto. Cymerwn gyffelybiaeth yn ein hymyl. Dywedais mai Iwerddon Rwsia ydoedd Polaend. Oofier fod byddinoedd Germani yn y rhuthr mawr llynedd wedi gyru y Rwsiaid yn ol o Poland ymron yn gyfan- gwhI. Meddienir y rhan fwyaf o wlad Poland yn Rwsia heddyw gan fyddinoedd Germani. Bwrier fod yr ymgais. bradwrus a wnae y Pasg diweddaf i oresgyn y Werddon wedi llwyddo, a bod byddin Germani yno heddyw yn meddieanu y rhan fwyaf o'r ynya. Hawdd a rhwydd j gallasai'r Caisar fforddio cyhoeddi fod y Gv*yddelod i gael adsefydlu Teyrnas y Werddon, ac iddo yntau nodi un o'i dywysogion ef yn Frenin ar y deyrnas bono. SICRHAU 500,000 0 FILWYR. Drwy y weithred hon geill y Caisar, yn ol cjrfraith y gwledydd, sicrhau pum' can' mil o filwyr o'r newydd i fyddinoedd Germani. Tra yr oedd Poland yn eiddo Rwsia, «r fod byddinoedd Germani wedi ei goresgy^ nid oedd hawl gan y Caisar ar wasanaeth milwrol y boblogaeth. Yr oedd y Pwyl- iaid yn yr un sefyllfa yn hollol a phobl tBelgium,—o dan awdurdod y Caisar, ond heb fod dan rwymau i ymuno ¡'i fyddin. Byddai iddo eu gorfodi i ymrestru yn drosiedd ar ddeddf y gwledydd. Ond yn awr, yrcdi gwneyd Poland yn Deyrnas, a'r Tywysog Leopold yn Frenin, goiU y Brenin yn gyfredthlawa basio deddf giorfodaieth milwrol, a gorfodi pob gwryw ymhlith ei ddeiliaid i ymuno a'r fyddin. Gwelir felly gyfrwystra'r Caisar. 0 gochl caredigrwydd, haelfrydedd, a char- iqid at ryddid, ychwanega bum' can' mil o wyr-æf y Pwyliaid o oed milwrol-i'w fyddin! Dangoswyd yn yr ysgrifan blaenorol fawr angen Germani am filwyr i lenwi'r bylchau ofnadwy a wnaed yn y rhiengoedd. Trie i sicrhau 500,000 oedd ei waith yn adgyfodi teyrnas Poland. Ap eto geill da ddod o'r drwg hwn. Gwir mai ei effaith uniongvrchol fydd estyn oes y rhyfel drwy estyn parhad nerth milwrol Germani. Eithr pan fo'r nerth hwn wedi ei wario, fel yn ddiamheu y'i gwerir yn y brwydro dyfodol, both wedyn ? ADGYFODI POLAND GYFAN. Ni eill na Phrydain, na Ffrainc, na Rwsia, ar derfyn y rhyfel. adael cweetiwn Poland yn y man lie yr oedd cyn dechreu'r rhyfel. Mae, gwaith y Caisar yn cyhoeddi rhyddid i'r caethion, ac o leiaf enw o ani- byniaeth i'r rhai dirym, wedi gwthio owestiwn safle Poland a hawliau'r Pwyl- iaid i'r a rhaid fydd ei wyneibu a'i aetlo YmlhIith y peth-au posibl, afe nid an- hebyg, pan gyhoeddir heddweh, fydd ad- gyfodi hen Deyrnas Poland yn ei chyfan- rwydd. Anhawdd fydd i'r Caisar, ar ol cyhoeddi adgyfodiad i un rhan o'r hen deyrnas, wrthod estyn yr un fraint i'r gweddill. Myn y Caisar i ni gredu fod Gormant byth a beunydd yn sefyll mewn ofn goree* gyniad Germani gan Rwsia. Fel y gwou wyd uchod ymeetynai Tien Deyrnas Poland ar draws Ewrop gan wahanu Rwsia oddi- wrth Germani. Wrth adgyfodi'r hen deyrnas yn ei chyfanrwydd, &'i gwneyd yn hollol anibynol ar Germani ac ar Rwsia, eodir gwrthglawdd eiffeithiol & ddiogela Germani rhag Rwsia yn y dyv fodol. Nid er mwyn cyfiawni y da hwn y ay., hoeddodd .y Caisar adgyfodiad i Deyrnat Poland; eithr o'r drwg a fwriadaLefe y geiM y da hwn ddeilliaw. DATGUDDIO BRADWRIAETH GROEG. Anmhanod a fu llawer ohonom yn y wlad hon i gredu y medrai Brecnin Groop fod y fatb dwyllwr bradwrus ag y cy. hoeddid ei fod. Eithr datgudmwyd el frad yn rhy amlwg yr wythnoe ddiweddsf i roi lie i amheuaeth am dano bellacsh. Nodir dau brawf arbenig.- 1. Gorchymynodd i'w fyddin ymosod V gefnogwyr VenizeJoe oeddent yn ymdedtfiao tua Salonica i ymuno yno a'r fyddin a godwyd gan y gwladgarwr i yru y Bwl- gariaid yn oil droa y terfyn. Rhaid fu i Sarrail, Penlywydd Cyd-Fyddin Salonica, estyn allan fraich gsnef i rwystro cyflafan, Ni fynai'r Brenin ddefnyddio'r fyddin i yru'r gelyn o'r tir, ac ni chai nab axajl wneyd tra medrai elf en rhwystrro. 2. Ymwelodd heddgwidwaid Ffrainc a thy un o Aelodau Seneddol Groeg oedd yn perthyn i Blaid 1 Brenin, ac yn fFafrddytt ganddo. Yno cafwyd profion mewn ym- grifen fod auddlongau Germani yn ar lanau Groeg, ac yn caeJ «n cyflenwi ft phopeth rheidiol gan Blaid yBnmin tra yntan a/i Gabinet yn cymeryd arnynt wahardd dim o'r oyfrvw beth. Pwy wyr pa nifer a yrwytl i fedd yn dyfnder gian y

UNDEB YSGOLION SUL YR EGLWYS

UNDEB YSGOLION SUL YR EGLWYS. • Maes Llafur, Adfent 1916-1917. 1. ¥ Dosbarth Cyntaf. (a) Yr Hen Destament. 1 Samuel wi.-m. (rhannau). £ £ £ ""1 Parch D Kdw*U A (b) Y Testament Newydd. Esboniad gan y Parch. W. Williams. St Matthew i.-xiii. Esboniad gan Esgob Walsham How. (c\ Y Llvfp HwpdHi Llawlyfrau gan y Parch. H. L. James, M.A. \C) l Liyir uWcuQl. Parch A. Owen Evans, B.A. Y Foreol Weddi. Parch. J. Wheldon Griffith. 2. Yr Ail Ddosbarth Gwersi ar gyfep bob Sul Gwers Lyfr Rhif II. j' 3. Y Trydydd Ddosbarth. Gwersi eraiH yn yp un gyfrol. n i r i n (Gwers Lyfr Rhif 11 ) Llawlvfr i r plant gan y Parch. J. Wheldon Griffith. 4. Plant dros 6 oed 0 Y Catecism o'r dechreu hyd ddiwedd y Crynodeb o'r Credo, aphennodau dan 8 oed. i.—v. o'r Ail Gatecism. Gwersi o'r Hen Destament a'r Newydd. 5. Plant o dan 6 oed. Gweddi Ir Argiwydd a'r Creqo. Gwersi syml allan o'r Hen Destament a'r I Newydd. Yng nghylch 4 a 5 ymofyner am fanylion pellach ag Ysgrifenydd Bwrdd Addysg yr Esgobaeth. ei hun. Mawl i'r Caisiar! Efe, onide, I